Thoát lời nguyền 'ai giàu ba họ, ai khó ba đời'

     

Về ngữ dụng, trong giờ đồng hồ Việt “tam tộc” (ba họ) được phát âm là “ba đời”, “cửu tộc” (chín họ) là “chín đời” chưa hẳn hiếm gặp. Câu phương ngôn được hiểu với nghĩa khái quát: số phận bé người, giàu nghèo không hẳn là độc nhất thành bất biến.

Bạn đang xem: Thoát lời nguyền 'ai giàu ba họ, ai khó ba đời'


Trên trang Làng Việt xưa cùng nay, trằn Ngọc Đông đăng bài Không ai giàu ba họ, không một ai khó cha đời, trích lời giải thích trong sách Bách khoa thư xã Việt cổ truyền (PGS. Bùi Xuân Đính, NXB chủ yếu trị tổ quốc - 2021). Xin trích đoạn có liên quan Không ai giàu ba họ, không có ai khó cha đời: “Câu tục ngữ chỉ sự không ổn định về đời sống của các giai tầng xóm hội vào nông làng Việt trước bí quyết mạng tháng Tám 1945.

Khái niệm “họ” vào câu thành ngữ đồng nghĩa với từ “đời” (hay rứa hệ); không có nghĩa là dòng chúng ta (huyết thống, tông tộc), bởi dòng họ không phải là 1 đơn vị tởm tế…”.

*

Lời dân gian Đất gồm tuần, dân gồm vận; Sông bao gồm khúc, người dân có lúc; không có bất kì ai giàu tía họ, không có ai khó cha đời... phản ánh sự phát triển thành thiên, biến đổi theo quy luật phát triển của cá nhân, dòng họ, cộng đồng, đất nước...


t.l


Dù khẳng định “họ” đồng nghĩa với “đời”, tuy thế PGS. Bùi Xuân Đính không giải thích vì sao. Nói đúng hơn, cách lý giải “vì cái họ không phải là 1 trong đơn vị kinh tế…” của ông thiếu thốn thuyết phục, khiến nhiều member của buôn bản Việt tỏ ra thắc mắc, hoài nghi. Xin trích dẫn một số trong những ý kiến:

1. Cứ như tôi nghĩ về thì 3 bọn họ ở đây chưa hẳn 3 đời. Mà 3 họ vị chữ “tam tộc” nhưng ra, là bọn họ cha, họ mẹ, họ bà xã chứ nhỉ?

2. Mình cũng nghĩ bố họ là nội ngoại đơn vị mình và bên bà xã hoặc mặt chồng. Chẳng lẽ đánh đồng “họ” cùng với “đời”?

3. Tưởng ba họ là chúng ta cha, họ mẹ, chúng ta vợ?

4. è cổ Ngọc Đông dàn xếp lại: “Em thì suy nghĩ nó mang ý nghĩa ước lệ. Cha họ là tất cả các quan hệ tình dục họ sản phẩm thân thích, tía đời thì là những thế hệ nói chung không phải ví dụ là 3 cố kỉnh hệ. Theo cá thể em thì ý nói của câu là không có gì là toàn vẹn (không giàu tất cả những người dân có quan hệ chúng ta hàng) và không một ai nghèo rất nhiều đời. Không hẳn vì ông cha nghèo thì mãi nghèo”…

(5) Thành viên xóm Việt có chủ kiến số (1) hội đàm lại với trằn Ngọc Đông: Thì nghĩa rộng lớn nó là thế. Mà lại nghĩa dong dỏng trên các đại lý văn tự/ngôn ngữ ví dụ cũng phải làm rõ đã”.

Đúng vậy. Để xác định “ba họ” được phát âm theo nghĩa nào, thì phải có “cơ sở văn tự/ngôn ngữ thế thể”, chứ bắt buộc suy diễn, hoặc áp đặt mang đến nó một nghĩa theo ý nhà quan.

“Họ” đồng nghĩa tương quan với “đời” hay thế hệ, chưa phải “dòng họ”

Đến đây sẽ sở hữu được người thắc mắc, vậy liệu có thể vế đầu “ba họ” (tam tộc) là bọn họ cha, họ mẹ, họ vợ, với nghĩa chỉ SỐ LƯỢNG (tất cả những người có dục tình họ hàngnhư comment của trằn Ngọc Đông sẽ trích dẫn bên trên đây); còn vế sau “ba đời” là chỉ tía thế hệ? Rồi cả câu được hiểu: "Chưa từng thấy ai cả ba họ hồ hết giàu; trước đó chưa từng thấy ai cả tía đời đa số nghèo" (Nguyễn Đức Dương); “Không ai phong lưu cả tía họ (họ bố, họ bà bầu và họ vk - Hoàng Tuấn Công) cùng cũng ko ai bần hàn luôn tía đời(Lê Văn Hoè) được chăng?



Câu vấn đáp là không.

Xem thêm: Mới Sinh Uống Sữa Tươi Được Không ? Lưu Ý Gì Khi Uống? Mẹ Mới Sinh Con Có Được Uống Sữa Tươi Không

Bởi “ba họvà “ba đời” trong câu tục ngữ sẽ xét đông đảo là đơn vị chỉ THỜI GIAN, chưa phải chỉ SỐ LƯỢNG. Theo đây, ba họ/ba đời vừa bao gồm nghĩa cụ thể (đời cha, đời con, đời cháu), mỗi đời chừng 30 năm, dẫu vậy lại vừa mang ý nghĩa tượng trưng, mong lệ, ý chỉ sự thọ dài, mãi mãi.

*

Minh họa trong truyện tranh Giàu tía họ, khó tía đời


T.L


Câu tục ngữ được hiểu với nghĩa khái quát: số phận nhỏ người, giàu hay nghèo chưa phải là duy nhất thành bất biến, mãi mãi duy trì nguyên, cơ mà sẽ thay đổi theo thời gian. Do thế, không thể vế đầu “ba họđược gọi với nghĩa số lượng (tất cả họ sản phẩm thân mê thích nội ngoại),còn vế sauba đời(đời cha, đời con, đời cháu), lại chỉ thời gian.

Một lấy một ví dụ khác. Châm ngôn Hán có câu đồng nghĩa Phú bất thừa tam đại, thuộc bất quá ngũ phục - 富不過三代,窮不過五服 (Giàu chưa tới tam đại, nghèo không tới năm đời). “Tam đại” là “ba đời (cha, con, cháu), so với “ngũ phục” là “năm đời (cụ, kỵ, ông, cha, và bản thân mình), mọi là những đơn vị chức năng chỉ thời gian.

Về phép cấu tạo tục ngữ, dân gian thường lựa chọn lối nói có nhịp điệu, đăng đối chặt chẽ. Bởi vậy, "giàu" cặp cùng với "khó"; "ba họ" đi cùng với "ba đời" là một trong những cách cách xử lý rất khéo, vừa bảo đảm an toàn ngữ nghĩa, lại sở hữu vần điệu, đọc dễ dàng dễ nhớ. Giải pháp nói này tác dụng hơn nhiều so với đưa định "Ai giàu bố đời, ai nghèo ba đời".

Lời dân gian Đất tất cả tuần, dân bao gồm vận; Sông gồm khúc, người có lúc; không người nào giàu bố họ, không một ai khó tía đời... phản ánh sự đổi mới thiên, biến hóa theo quy luật trở nên tân tiến của cá nhân, cái họ, cùng đồng, khu đất nước... Bởi vì vậy, dù kinh tế tài chính xã hội cải cách và phát triển ra sao, “ổn định” cho mức nào cũng không chống được chuyện đời phụ vương là tỉ phú, đời bé đời con cháu đi ăn mày; đời cha đi nạp năng lượng mày, bé cháu thành tỉ phú…

*

Nghèo khổ kéo dài từ đời này lịch sự đời không giống là điều không có bất kì ai mong muốn


T.L


Dĩ nhiên, tỉ phú và ăn uống mày tại đây được phát âm là giàu cùng nghèo, cải cách và phát triển và suy thoái… Theo đây thừa nhận xét câu Không ai giàu cha họ, không một ai khó bố đời chỉ sự không ổn định về đời sống của các giai tầng xóm hội trong nông xóm Việt trước phương pháp mạng mon Tám 1945của PGS. Bùi Xuân Đính e rằng khiên cưỡng.

Xem thêm: Còn Bao Nhiêu Ngày Nữa Tết Dương Lịch 2022 ? Còn Bao Nhiêu Ngày Nữa Tết Tây

Như vậy, Không ai giàu ba họ, không một ai khó ba đời, PGS. Bùi Xuân Đính đã đúng lúc cho rằng, “họ” ở chỗ này đồng nghĩa với “đời” tốt “thế hệ”, chứ không phải “dòng họ. Tuy nhiên, ông lại sai khi phân tích và lý giải sở dĩ “họ” “không tức là dòng họ (huyết thống, tông tộc), do dòng bọn họ không phải là một đơn vị tởm tế…”. Giải thích vì thế thì dễ thường khi “họ” được đọc là “đời”, thì “đời vẫn là “một đơn vị chức năng kinh tế”?.